Bioróżnorodność w firmie
od lokalizacji i zależności od natury do decyzji biznesowych
Bioróżnorodność nie jest wyłącznie tematem ochrony przyrody.
Firma może zależeć od wody, gleby, stabilności gruntów, retencji, lasów, zapylania, zasobów biologicznych czy odporności ekosystemów na susze i powodzie. Jednocześnie jej działalność może wpływać na siedliska, gatunki, jakość wody, użytkowanie gruntów i funkcjonowanie całych ekosystemów.
Pomagamy firmom sprawdzić, gdzie te relacje występują, które z nich mają największe znaczenie oraz jak przełożyć je na ryzyka, szanse i działania biznesowe.
Analizujemy:
- lokalizacje i grunty;
- ekosystemy i obszary wrażliwe przyrodniczo;
- wpływy działalności na naturę;
- zależności od zasobów i usług ekosystemowych;
- surowce;
- dostawców i łańcuch wartości;
- ryzyka i szanse;
- działania ochronne i naprawcze;
- dane i wskaźniki.
Bioróżnorodność zaczyna się od lokalizacji
W przypadku klimatu tona CO₂ ma taki sam wpływ na klimat niezależnie od tego, gdzie została wyemitowana.
W przypadku bioróżnorodności lokalizacja ma fundamentalne znaczenie.
Taki sam pobór wody, zajęcie takiej samej powierzchni terenu czy budowa podobnej infrastruktury może mieć zupełnie inne znaczenie w zależności od stanu lokalnego ekosystemu, dostępności zasobów, obecności chronionych siedlisk i gatunków czy skumulowanej presji innych użytkowników.
Dlatego analiza bioróżnorodności powinna rozpocząć się od odpowiedzi na pytanie:
gdzie firma i jej łańcuch wartości stykają się z naturą?
Dopiero później można sensownie analizować wpływy, zależności i ryzyka.
Firma wpływa na naturę, ale również od niej zależy
Jednym z najważniejszych elementów analizy jest rozróżnienie wpływu i zależności.
Może to być:
- dostępność i odpowiednia jakość wody;
- stabilność gleby;
- zapylanie;
- retencja;
- regulacja przepływów;
- naturalna ochrona przed erozją lub powodzią;
- dostęp do surowców biologicznych.
-
wpływ
Wpływ opisuje to, jak działalność firmy zmienia stan przyrody.
Może być związany np. ze zmianą sposobu użytkowania terenu, poborem wody, emisjami, fragmentacją siedlisk, eksploatacją zasobów naturalnych czy oddziaływaniem infrastruktury. -
zależność
Zależność opisuje, z czego firma korzysta dzięki funkcjonującym ekosystemom.
Przykładowo firma energetyczna może zależeć od dostępności wody dla procesów technologicznych i chłodzenia, stabilności przepływów rzek czy odporności ekosystemów na susze i powodzie.
Infrastruktura może być natomiast zależna od stabilności gruntów i naturalnej ochrony przed erozją.
W sektorze spożywczym zależność może znajdować się przede wszystkim w łańcuchu dostaw, w jakości gleby, dostępności wody i usługach zapylania.
Właśnie dlatego bioróżnorodności nie da się analizować wyłącznie na podstawie danych środowiskowych z własnych zakładów.
Jak natura staje się ryzykiem biznesowym
Degradacja przyrody nie przekłada się na jedno uniwersalne „ryzyko bioróżnorodności”.
Dla każdej firmy mechanizm może wyglądać inaczej.
Problemy z dostępnością wody mogą ograniczyć produkcję.
Degradacja gleby może wpływać na dostępność i ceny surowców rolnych.
Nowa inwestycja w obszarze wrażliwym może wymagać dodatkowych analiz, zmiany projektu lub działań minimalizujących wpływ.
Zmiana stanu ekosystemów może wpłynąć na odporność infrastruktury na susze, powodzie czy erozję.
Rosnące wymagania klientów, finansujących i regulatorów mogą zwiększać zapotrzebowanie na dane o pochodzeniu surowców i oddziaływaniu łańcucha dostaw na przyrodę.
Dlatego analiza bioróżnorodności powinna prowadzić od przyrody do konkretnych konsekwencji biznesowych.
ESRS E4 – bioróżnorodność i ekosystemy
Bioróżnorodność jest jednym z tematów środowiskowych objętych ESRS.
Komisja Europejska przyjęła 3 lipca 2026 r. zrewidowane standardy ESRS. Na 14 sierpnia 2026 r. trwa jeszcze okres kontroli Parlamentu Europejskiego i Rady, po którego zakończeniu nowe standardy mają zacząć być stosowane.
Zrewidowany ESRS E4 zachowuje podejście obejmujące m.in. wpływy na bioróżnorodność i ekosystemy, lokalizacje w obszarach wrażliwych lub w ich pobliżu, przepływy surowców w łańcuchu wartości, działania, cele i mierniki. Standard zwraca również uwagę na powiązania bioróżnorodności z klimatem, zanieczyszczeniami, wodą i gospodarką o obiegu zamkniętym.
Nie oznacza to jednak, że każda firma powinna od razu rozpocząć projekt od przygotowania dużego raportu ESRS E4.
Znacznie lepszym pierwszym krokiem jest zwykle ustalenie, czy i gdzie temat może być istotny.
1. diagnoza bioróżnorodności i screening lokalizacji
Pierwszym krokiem może być szybka diagnoza pozwalająca określić, gdzie należy prowadzić bardziej szczegółową analizę.
Porządkujemy:
- lokalizacje zakładów i aktywów;
- charakter prowadzonej działalności;
- użytkowanie gruntów;
- dostępne dane środowiskowe;
- obszary chronione i wrażliwe;
- kluczowe zasoby naturalne;
- informacje dotyczące wody;
- istotne surowce i dostawców.
Celem nie jest od razu przeanalizowanie każdego gatunku występującego wokół firmy.
Najpierw wskazujemy lokalizacje i procesy, w których interakcja z naturą może być największa.
2. analiza wpływów i zależności
Dla priorytetowych lokalizacji, procesów lub surowców identyfikujemy najważniejsze relacje z naturą.
Analizujemy m.in.:
- wykorzystanie terenu;
- zależność od wody;
- presję na siedliska;
- wykorzystanie zasobów biologicznych;
- wpływ infrastruktury;
- znaczenie jakości gleby;
- zależność od usług ekosystemowych;
- powiązania z dostawcami.
Efektem jest mapa pokazująca nie tylko gdzie firma wpływa na naturę, ale również gdzie natura jest potrzebna firmie do prowadzenia działalności.
3. analiza ryzyk i szans związanych z naturą
Wpływ lub zależność nie jest jeszcze automatycznie ryzykiem finansowym.
Dlatego kolejnym etapem jest analiza sposobu, w jaki konkretna zmiana w środowisku albo otoczeniu regulacyjnym może przełożyć się na przedsiębiorstwo.
Możemy analizować:
- ryzyka fizyczne;
- ryzyka regulacyjne;
- ryzyka inwestycyjne;
- ryzyka w łańcuchu dostaw;
- potencjalne konflikty lokalizacyjne;
- ryzyka reputacyjne;
- szanse związane z odbudową ekosystemów, rozwiązaniami opartymi na naturze lub zmianą produktów i procesów.
Wyniki mogą zostać połączone z analizą IRO i systemem zarządzania ryzykiem ESG.
4. TNFD i analiza LEAP
Dla organizacji chcących przeprowadzić bardziej usystematyzowaną analizę możemy zastosować logikę LEAP.
Pomagamy:
- określić zakres analizy;
- wskazać lokalizacje priorytetowe;
- zidentyfikować zależności i wpływy;
- ocenić ryzyka i szanse;
- wskazać braki danych;
- przygotować działania i wskaźniki;
- uporządkować informacje pod kątem przyszłych ujawnień.
Nie traktujemy TNFD jako kolejnego formularza raportowego.
Jego największą wartością jest połączenie danych o przyrodzie z zarządzaniem ryzykiem i strategią.
5. ESRS E4 – dane i przygotowanie do ujawnień
Jeżeli bioróżnorodność jest istotnym tematem dla organizacji, pomagamy uporządkować informacje potrzebne do raportowania.
Możemy przygotować:
- mapę wymaganych danych;
- listę dostępnych źródeł informacji;
- analizę luk;
- formularze do zbierania danych;
- listę właścicieli informacji;
- opis polityk i działań;
- zestaw KPI;
- dokumentację wspierającą przygotowanie ujawnień.
Zrewidowany przez Komisję w 2026 r. ESRS E4 nadal zwraca uwagę m.in. na lokalizacje znajdujące się w obszarach wrażliwych pod względem bioróżnorodności lub w ich pobliżu oraz na identyfikowalność produktów, komponentów i surowców powodujących istotne wpływy w łańcuchu wartości.
6. strategia i plan działań
Analiza nie powinna kończyć się mapą ryzyk.
Pomagamy przełożyć wyniki na działania.
W zależności od sytuacji mogą one dotyczyć:
- unikania presji na cenne obszary;
- ograniczania wpływu istniejącej działalności;
- zmian projektowych;
- gospodarki wodnej;
- renaturyzacji;
- rekultywacji;
- poprawy łączności siedlisk;
- rozwiązań opartych na naturze;
- standardów dla dostawców;
- zmian w pozyskiwaniu surowców;
- monitoringu stanu przyrody.
Działania dobieramy do rzeczywistych wpływów i zależności. Sadzenie drzew nie jest uniwersalną odpowiedzią na utratę bioróżnorodności.
7. bioróżnorodność w łańcuchu wartości
W niektórych branżach największe oddziaływanie na naturę może występować daleko poza własnymi zakładami.
Dotyczy to szczególnie firm korzystających z:
- produktów rolnych;
- drewna;
- włókien naturalnych;
- minerałów;
- żywności;
- surowców biologicznych;
- produktów pochodzących z regionów narażonych na wylesianie lub degradację ekosystemów.
Pomagamy wybrać kategorie zakupowe i dostawców wymagających głębszej analizy, zamiast wysyłać taki sam rozbudowany formularz do całego łańcucha wartości.
Jak pracujemy
krok 1. lokalizujemy
Porządkujemy aktywa, zakłady, grunty, inwestycje oraz najważniejsze elementy łańcucha wartości.
krok 2. identyfikujemy wpływy i zależności
Sprawdzamy, w jaki sposób firma oddziałuje na przyrodę i z jakich usług ekosystemowych sama korzysta.
krok 3. ustalamy hotspoty
Nie wszystkie lokalizacje i surowce wymagają takiego samego poziomu analizy.
Priorytetyzujemy te o największym potencjalnym znaczeniu.
krok 4. analizujemy ryzyka i szanse
Łączymy kwestie przyrodnicze z procesami biznesowymi, inwestycjami, dostawcami i zarządzaniem ryzykiem.
krok 5. przygotowujemy działania
Określamy rekomendacje, właścicieli oraz priorytety wdrożenia.
krok 6. budujemy monitoring
Ustalamy dane i wskaźniki, które pozwalają obserwować zmianę i skuteczność podejmowanych działań.
Co otrzymuje klient
Zakres rezultatów zależy od wybranego wariantu projektu.
Może obejmować:
- diagnozę gotowości;
- bazę lokalizacji;
- screening lokalizacyjny;
- mapę obszarów priorytetowych;
- mapę wpływów;
- mapę zależności;
- analizę ryzyk i szans;
- ranking hotspotów;
- analizę dostawców lub surowców;
- mapę luk danych;
- zestaw KPI;
- rekomendacje;
- plan działań;
- mapę odpowiedzialności;
- materiał dla zarządu;
- wsparcie do ESRS E4;
- analizę zgodną z logiką LEAP.
Celem nie jest stworzenie rozbudowanego opracowania przyrodniczego dla całej organizacji.
Celem jest wskazanie, gdzie wiedza przyrodnicza ma znaczenie dla decyzji biznesowych i gdzie potrzebne są bardziej szczegółowe analizy ekspertów przyrodniczych.
rekultywacja, renaturyzacja i nature-based solutions – to nie to samo
-
rekultywacja
Koncentruje się na przywróceniu wartości użytkowej lub środowiskowej terenu po jego przekształceniu.
Może obejmować stabilizację gruntu, oczyszczanie, odtworzenie gleby czy przygotowanie terenu do nowej funkcji.
-
renaturyzacja
Idzie dalej w kierunku odbudowy funkcji ekologicznych i naturalnych procesów.
Może oznaczać np. odtwarzanie mokradeł, przywracanie naturalnych procesów rzecznych, zwiększanie łączności siedlisk czy odbudowę rodzimej roślinności. -
nature-based solutions
Rozwiązania oparte na naturze wykorzystują funkcjonowanie ekosystemów do odpowiedzi na konkretne problemy biznesowe lub społeczne.
Mogą wspierać np. retencję, ograniczanie skutków upałów, ochronę przed powodzią, stabilizację gruntu czy adaptację do zmian klimatu.
W projekcie pomagamy określić, który typ działania odpowiada rzeczywistemu problemowi firmy.
Najczęściej zadawane pytania
Od czego najlepiej zacząć?
Od trzech informacji: gdzie firma prowadzi działalność, z jakich zasobów naturalnych korzysta i jakie surowce kupuje. Pozwala to zbudować pierwszą mapę styku przedsiębiorstwa z naturą.
Nie zaczynaj od sadzenia drzew. Zacznij od sprawdzenia, gdzie firma rzeczywiście styka się z naturą.
Możemy rozpocząć od screeningu lokalizacji, procesów i kluczowych surowców. Na tej podstawie określimy, gdzie potrzebna jest pogłębiona analiza oraz jakie dane warto zebrać.